Warisan Kebangsaan Seni Halus

Senarai Objek Seni Halus dan Kraf yang telah diisytiharkan sebagai Warisan Kebangsaan adalah seperti berikut:

BIL.

BUTIRAN

TAHUN

1.       

Jalur Gemilang (Am)

2007

2.       

Bunga raya (Am)

2007

3.       

Baju Melayu

2012

4.       

Baju Kurung

2012

5.       

Kebaya Labuh

2012

6.       

Kebaya Pendek

2012

7.       

Songket

2012

8.       

Pakaian Adat Kadazan Dusun

2012

9.       

Pakaian Ngepan

2012

10.    

Pua Kumbu

2012

11.    

Songkok

2012

12.    

Sulaman Keringkam

2012

13.    

Batik Malaysia

2012

14.    

Tekat

2012

15.    

Ikatan Samping

2012

16.    

Anyaman Tepas

2012

17.    

Anyaman Mengkuang

2012

18.    

Labu Sayong

2012

19.    

Telepuk

2015

20.    

Baju Kurung Cekak Musang

2015

21.    

Baju Kurung Teluk Belanga

2015

22.    

Puteri Limau Purut (Puteri Perak)

2015

23.    

Busana Cik Siti Wan Kembang

2015

24.    

Kain Tenun Pahang Diraja

2015

25.    

Ukiran Kayu Melayu

2015

26.    

Baju Riau Pahang

2015

27.    

Inai (Inai Melayu)

2015

28.    

Kain Limar

2015

29.    

Motif-motif Tekstil Melayu

2015

30.    

Baju Kedah

2015

31.    

Linangkit

2018

32.    

Manik Sarawak

2018

33.    

Sanggul

2018

34.    

Cucuk Sanggul

2018

35.    

Dokoh

2018

36.    

Kepala Bangau

2018

37.    

Sirih Junjung

2018

38.    

Ukiran Patung Dan Topeng Mah Meri

2018

39.    

Bunga Moyang

2018

Busana

Busana boleh diertikan sebagai pakaian lengkap lagi indah buatannya. Manakala berbusana membawa maksud berpakaian lengkap.



Gambar 1:Baju Kurung Telok Belanga

Tekstil

Tekstil boleh diertikan sebagai kain atau barang tenun yang diperbuat daripada benang. Bahan tenun yang digunakan boleh terdiri daripada benang kapas, benang sutera, benang emas dan sebagainya.

 

Songket

Satu teknik menyungkit dengan menggunakan lidi buluh ataupun bilah nibung melalui benang loseng (warp) di permukaan alat tenun atau kei. Songket merupakan sejenis kain yang biasanya ditenun tangan, dan mempunyai corak yang rumit dan diperbuat daripada benang emas atau perak. Perkataan songket juga bermaksud membawa keluar atau menarik benang daripada kain atau menenun menggunakan benang emas dan perak. Proses ini dilakukan selepas menyediakan benang ‘karat butang’ bertujuan untuk membuat reka corak ataupun sulaman benang emas, atau perak.

Pembuatan kain songket ini dipercayai diilhamkan daripada proses pembuatan kain-kain oleh pedagang-pedagang India yang menggunakan teknik ‘ikat’. Teknik ini amat sukar dan memerlukan kepakaran serta ketekunan yang tinggi. Mereka ini telah membawa masuk bahan mentah seperti benang emas, perak serta sutera di samping kain-kain yang telah siap ditenun.

Songket mempunyai nilai sejarah yang tinggi sebagai fabrik warisan agung. Selain mengangkat martabat si pemakai, motif dan warna tenunan songket melambangkan kedudukan seseorang.

 

Gambar 2:       Kain Songket benang emas yang dihiasi dengan reka corak menarik



Gambar 3:       Kerja-kerja pembuatan kain songket menggunakan kei (kek)



Seni Hias Diri
 

Ikatan Samping

Kain samping atau ‘samping’ menurut Kamus Dewan sebagai kain sarung yang dipakai selepas memakai seluar pada (pakaian Melayu) dan biasanya dari paras pinggang hingga paras lutut sahaja. Samping pula merujuk kepada ‘rusuk’. Kain samping, kadang kalanya menggunakan kain sarung sahaja. Kain samping ini juga sebagai ‘sampingan’ atau pelengkap dalam pemakaian baju Melayu.Ia dianggap sebagai salah satu bahagian penting dan menjadi pelengkap kepada lelaki Melayu semasa memakai pakaian tradisi baju Melayu. Ia diikat dari paras pinggang hingga jatuh ke aras lutut sahaja. Namun, ia dikecualikan kepada kanak-kanak lelaki kerana ia didapati lebih sesuai jika tidak bersamping.

 

 

Anyaman

Kegiatan seni anyaman ini telah bermula sejak zaman dahulu lagi. Ini boleh dilihat pada rumah-rumah masyarakat zaman dahulu di mana dinding rumah mereka dianyam dengan buluh dan kehalusan seni anyaman itu masih bertahan sehingga ke hari ini. Rumah yang berdinding dan beratapkan nipah tidak panas kerana lapisan daun nipah yang tebal menebat pengaliran haba.

Penggunaan tali, akar dan rotan merupakan asas pertama dalam penciptaan kraf tangan anyaman yang telah menjadi usaha tradisi sejak berabad-abad lalu. Bahan-bahan asas tumbuhan ini tumbuh meliar di hutan-hutan, paya-paya, kampung-kampung dan kawasan di sekitar pesisir pantai.

Pelbagai rupa bentuk kraf tangan dapat dihasilkan melalui proses dan teknik anyaman dari jenis tumbuhan pandanus (pandan dan mengkuang). Bentuk-bentuk anyaman dibuat didasarkan kepada fungsinya seperti dibentuk menjadi bakul, topi, tudung saji, tikar dan aneka rupa bentuk yang digunakan sehari-hari.

Selain daripada tumbuhan jenis pandanus, bahan asas lain yang sering digunakan ialah daripada tumbuhan bertam, jenis palma engeissona tritis dan nipah. Pada sekitar tahun 1756 hingga 1794 telah terdapat penggunaan tikar Raja yang diperbuat daripada rotan tawar dan anyaman daripada bemban.

Proses menganyam disebut juga sebagai "menaja". Untuk memulakan satu-satu anyaman waktu yang baik ialah pada sebelah pagi atau malam. Dalam keadaan cuaca yang redup atau dingin, daun-daun lebih lembut dan mudah dibentuk tanpa meninggalkan kesan-kesan pecah.

Selain tikar yang datar dengan sifat dua dimensi, terdapat rupa bentuk anyaman tiga dimensi. Bentuk-bentuk anyaman begini biasanya digunakan oleh masyarakat pada masa dahulu untuk mengisi atau menyimpan bahan-bahan keperluan hidup dan kegunaan seharian ialah seperti bakul, kampit (bekas belacan), tudung saji, kembal (rombong) dan sebagainya.

Anyaman buluh dan bertam dibuat dengan cara susunan tegak dan melintang. Anyaman daun pandan dan mengkuang disusun silang dengan kedudukan menyerong. Anyaman kelarai disusun secara tunggal atau lepas (menyeluruh) atau disusun dalam ruang tertentu.

 

Anyaman Mengkuang

Anyaman merupakan seni yang mempengaruhi kehidupan dan kebudayaan masyarakat Melayu. Menganyam bermaksud proses menjaringkan atau menyilangkan bahan-bahan daripada tumbuh-tumbuhan untuk dijadikan satu rumpun yang kuat dan boleh digunakan. Bahan-bahan tumbuhan yang boleh dianyam ialah lidi, rotan, akar, buluh, pandan, mengkuang, jut dan sebagainya. Bahan ini biasanya mudah dikeringkan dan lembut.

Ukiran

Ukiran Kayu

Kayu dilihat sebagai sumber alam yang mudah diukir dan tahan lama sehingga mencecah beratus-ratus tahun. Antara kayu yang menjadi pilihan seperti cengal, merbau, kempas dan lain-lain. Dikatakan sejarah ukiran Melayu telah dikesan seawal zaman Kesultanan Melayu Melaka lagi dengan hiasan di istana-istana. Ukiran-ukiran kediaman ini sangat masyhur di negeri-negeri seperti Kelantan, Terengganu, Melaka dan Negeri Sembilan. Selain itu, ukiran-ukiran ini dapat juga dikesan pada bangunan-bangunan seperti istana, rumah-rumah, masjid, pintu gerbang, alatan muzik, perabot, peralatan memasak, pengangkutan seperti sampan, perahu, kereta kuda atau pedati lembu.


Gambar 4:       Ukiran kayu teknik tembuk tembus bersilat dengan motif bunga asam paya



Gambar 5:       Ukiran Kayu teknik tebuk timbul bersilat dengan motif bayam peraksi



Gambar 6:       Topeng Mah Meri merupakan salah satu hasil kerja tangan ukiran kayu dalam kalangan masyarakat Orang Asli

 

Sulaman

Sulaman Benang



Gambar 7:       Sulaman benang menggunakan mesin

Manik Sarawak



Gambar 8:       Manik Sarawak dapat digubah menjadi pelbagai barangan kraf tangan

Kasut Manik



Gambar 9:       Kasut manik dengan pelbagai corak menarik

Tekat

Seni tekat dikenali juga dengan nama bersuji. Menekat merupakan kerja menyulam benang emas ke atas kain dasar (jenis baldu). Kerja-kerja menekat memerlukan pemidang untuk meregangkan kain baldu, mempulur sebagai acuan motif dan benang emas untuk membentuk bunga tekat.

Tekat adalah satu daripada seni tekstil warisan Melayu yang agung. Sulaman tekat dikenali juga dengan nama bersuji, menekat merupakan kerja menyulam benang emas ke atas kain dasar (jenis baldu). Kerja-kerja menekat memerlukan pemidang untuk merenggangkan kain baldu, mempulur sebagai acuan motif dan benang emas untuk membentuk bunga tekat.

Asal usul dan perkembangan tekat secara langsung dikaitkan dengan kegunaan pakaian dan kelengkapan keluarga diraja atau istana. Perkembangan awal seni tekat dapat dikesan pada awal kurun ke-15, iaitu semasa zaman keagungan Sultan Melayu Melaka. Kesan penggunaan sulaman dapat dilihat di kalangan masyarakat Cina berketurunan Baba Melaka. Mereka menggunakan sulaman tekat untuk pakaian-pakaian mereka. Terdapat beberapa jenis tekat yang dikerjakan oleh tukang pandai menekat. Antaranya ialah tekat timbul benang emas, tekat gubah dan tekat perada.

 

Tenunan

 

Kain Tenun Pahang Diraja



Gambar 10:     Kain Tenun Pahang Diraja

Tenun Pahang merupakan pakaian rasmi pembesar-pembesar Negeri Pahang. Tokoh yang bertanggungjawab memperkenalkan kain tenunan Pahang kepada penduduk negeri Pahang, khasnya penduduk di daerah Pekan ialah Tuk Tuan atau Keraing Aji. Beliau berketurunan Bugis dan bermastautin di Kampung Mengkasar, Pekan, Pahang. Tenunan Pahang menggunakan alat yang dikenali kei siam. Kedua-dua benang sutera dan benang kapas boleh digunakan. Ragam hias yang sederhana tetapi sangat unik kain ini dapat dilihat pada jalur-jalur atau petak-petak yang kadangkala diselitkan benang emas atau perak. Terdapat beberapa corak tradisional seperti corak melintang, memanjang, kain beragi, corak rawa, corak Bugis dan corak Muar.

 

 

Tembikar

Labu Sayong

Labu sayong merupakan sebahagian daripada seni kraf tangan tembikar. Ia dibuat daripada hasil tanah liat yang dibakar atau dijemur. Biasanya, ia digunakan sebagai peralatan untuk menyimpan air, makanan termasuklah makanan yang dijeruk seperti pekasam, budu, tapai dan sebagainya. Malahan dikatakan menggunakan peralatan ini dalam urusan memasak dan menyajikan makanan menghasilkan makanan yang lebih sedap. Manakala air minuman yang menggunakan barangan labu sayong ini menjadikan ia segara dan dikatakan mempunyai khasiat tertentu.

Labu sayong ini mendapat namanya daripada bentuknya yang seperti buah labu air, manakala ‘sayong’ merupakan tempat tembikar ini banyak diusahakan iaitu di Kampong Sayong, Kuala Kangsar, Perak. Tembikar yang dikenali sebagai labu sayong, terdapat pelbagai bentuk yang dihasilkan antaranya labu leper, labu bocong, labu tela, labu pucung, dan labu panai.

Logam

Di Semenanjung Malaysia penggunaan bahan logam dalam keperluan hidup manusia telah bermula sejak zaman purba lagi. Penggunaan alat-alat daripada logam yang berukir berterusan hingga kini. Orang-orang Melayu juga banyak sekali menghasilkan beraneka jenis alat yang diperbuat daripada logam.

Perusahaan ini banyak terdapat di kawasan Perbandaran Kuala Terengganu iaitu di Kampung Ladang dan juga Tanjung. Ia dijalankan secara kecil-kecilan. Pada kebiasaannya bengkel perusahaan tembaga ini adalah terletak di bawah rumah pengusaha itu sendiri yang bertiang tinggi. Perusahaan kraf tangan ini adalah melibatkan 90 % kerja-kerja tangan dan hanya kerja-kerja di peringkat mencuci sahaja yang menggunakan alat jentera ringan.

Biasanya hasil kraf tangan ukiran tembaga boleh dibahagikan kepada beberapa kategori iaitu kegunaan dalam upacara tradisi atau adat, kegunaan untuk hiasan dan cenderamata dan juga alatan rumah tangga.

Alat Tembaga


Gambar 11:   Set cembul pada bekas tepak sirih turut dihiasi dengan seni ukiran tebuk timbul

PENGIKTIRAFAN WARISAN DUNIA

Jabatan Warisan Negara memainkan peranan penting untuk memartabat dan mengangkat khazanah warisan negara ke peringkat dunia dalam usaha memelihara dan melindungi asset negara yang tidak ternilai untuk tatapan masyarakat dalam dan luar negara serta generasi akan datang. Ini juga adalah selaras dengan matlamat Kementerian Pelancongan Seni dan Budaya Malaysia dalam mempromosikan keunikan khazanah warisan negara sebagai produk pelancongan bertaraf dunia. Sehingga kini Malaysia telah berjaya mendapat beberapa pengiktirafan peringkat antarabangsa di bawah Pertubuhan Sains, Pendidikan dan Kebudayaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNESCO) iaitu Tapak Warisan Dunia UNESCO, Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity dan Memory of the World. Malaysia juga pernah terpilih untuk menyumbang kepakaran dalam bidang warisan sebagai Ahli World Heritage Committee UNESCO bagi tempoh 2011 hingga 2015 dan baru-baru ini Malaysia telah berjaya menduduki kerusi Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage bermula 2022 sehingga 2026.

 

WORLD HERITAGE RECOGNITION

The Department of National Heritage plays an important role in enhancing the status of the national heritage and elevating it to the international level, in an effort to preserve these invaluable national assets, for the appreciation of the local and foreign communities and future generations. This is also in line with the objective of the Ministry of Tourism, Arts and Culture Malaysia to promote our unique national heritage treasures as world class tourism products. To date, Malaysia has obtained recognition at the international level under The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation (UNESCO) as World Heritage Sites, Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity and Memory of the World. Malaysia was also elected as a member of the World Heritage Committee of UNESCO for the period from 2011 to 2015 to contribute expertise on heritage to the prestigious body. Currently Malaysia is the State Member of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage from 2022 until 2026.

JABATAN WARISAN NEGARA
Blok A dan B, Bangunan Sultan Abdul Samad,
Jalan Raja 50050 Kuala Lumpur
No. Tel : 03 - 2612 7200
No. Faks : 03 - 2604 4900

Emel : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 
BCMath lib not installed. RSA encryption unavailable